Park Narodowy Virachey jest jednym z ważniejszych obszarów chronionych w Azji Południowo-Wschodniej. Położony na terenie północno-wschodnich prowincji Kambodży Ratanakiri i Stung Treng, zajmuje powierzchnię 3 325 km2 i jest tym samym największym parkiem narodowym tego kraju.
To właśnie skala i izolacja robią tu największe wrażenie. Baza Protected Planet podaje powierzchnię parku na 3325 km2, a oficjalne materiały kambodżańskiej turystyki podkreślają, że leży około 60 km na północ od Banlung i obejmuje góry, płaskowyże oraz doliny rzeczne przy granicy z Laosem i Wietnamem. W 2003 r. Virachey otrzymał status ASEAN Heritage Park, więc mowa nie o lokalnej ciekawostce, lecz o jednym z najcenniejszych przyrodniczo obszarów całego regionu.
Kambodża | Park Narodowy Virachey (by Sitha Som © All Rights Reserved)
Wraz z przyległymi obszarami chronionymi w Laosie i Wietnamie, Park Narodowy Virachey stanowi jeden z największych kompleksów lasów chronionych w Azji.
Dla podróżnika to ważna wskazówka: Virachey nie jest parkiem typu „podjazd pod punkt widokowy”. To teren odległy, słabo zurbanizowany i nadal w dużej mierze dziki. Właśnie dlatego przyciąga tych, którzy chcą zobaczyć Kambodżę mniej oczywistą niż Angkor czy nadmorskie kurorty.
Krajobraz i znaczenie parku
Poza licznymi gatunkami flory i fauny teren Parku Narodowego Virachey jest też ojczyzną wielu mniejszości narodowych Kambodży. Żyją tu m.in. przedstawiciele narodów Kreung, Kavet, Brao, Lao i Lun, a w niewielkiej liczbie także Tampuen, Kachok, Chińczycy, Khmerowie i etniczni Wietnamczycy. Zamieszkują oni kilkadziesiąt niewielkich wiosek, których część znalazła się w obrębie parku narodowego. Kluczowe znaczenie dla przetrwania tych lokalnych społeczności ma korzystanie z zasobów naturalnych w obrębie obszaru chronionego. Pozyskują oni głównie rattan, bambus i orzechy.
W praktyce to właśnie połączenie dzikiej przyrody i obecności lokalnych społeczności najmocniej odróżnia Virachey od wielu bardziej „pocztówkowych” parków Azji. Opisy tego obszaru zwracają uwagę nie tylko na stare lasy i bogactwo ptaków, lecz także na rozproszone wioski ludów pogranicza, których codzienne życie od dawna splata się z rytmem dżungli. Ochrona przyrody nie jest więc tu abstrakcyjnym projektem administracyjnym, ale sprawą bezpośrednio wpływającą na ludzi mieszkających wokół parku.
Prawdziwą zmorą przepięknych lasów chronionych są kłusownicy. Nielegalnym odstrzałem zwierząt zdobywają oni źródło pożywienia, jak również „towar” wykorzystywany w celach handlowych.
Dzikie zwierzęta i zagrożenia
Jednocześnie nowsze dane pokazują, że Virachey wciąż pozostaje ostoją niezwykle cennej fauny. Raport Fauna & Flora opublikowany w 2024 r. podsumował największe dotąd badanie terenowe w parku: w latach 2021 i 2023 rozmieszczono 153 fotopułapki, które pracowały łącznie przez 11 222 noce. Zarejestrowano 89 gatunków, w tym 20 globalnie zagrożonych. W materiałach z badań pojawiają się m.in. gaur, słoń azjatycki, łuskowiec sundajski i lampart mglisty, a jednym z najciekawszych odkryć było potwierdzenie młodego mundżaka olbrzymiego.
Kambodża | Wioska plemienna w granicach parku (by Florent Lanquetin © All Rights Reserved)
Populacja dzikich zwierząt na terenie parku Virachey nieustannie maleje. Giną, będące pod ochroną tygrysy, czarne niedźwiedzie himalajskie, niedźwiedzie malajskie, jelenie i wiwery. Na króliki, leśne szczury i inne mniejsze zwierzęta poluje się zwykle w pobliżu wsi. Żółwie, jaszczurki i łuskowce są najczęstszym obiektem handlu.
To pokazuje dwie prawdy naraz. Z jednej strony park nadal zmaga się z presją kłusowniczą i zastawianiem sideł, z drugiej nie przestał być miejscem, gdzie wciąż można potwierdzić obecność rzadkich, trudnych do obserwacji zwierząt. W 2023 r. oficjalny serwis turystyczny Kambodży informował też o ponownym sfotografowaniu w Virachey mundżaka olbrzymiego, wcześniej niewidzianego w kraju od około trzech dekad. Dla przyrodników to sygnał, że ochrona tego pogranicznego kompleksu leśnego nadal ma realny sens.
Trekking i ekoturystyka
Wycieczki do parku i do strefy buforowej, gdzie znajdują się wioski mniejszości etnicznych, są atrakcją wartą zachodu, choć wymagającą nieco wysiłku i zdolności organizacyjnych.
Najczęściej wyprawy organizuje się z Banlung, stolicy prowincji Ratanakiri. W ofertach opisywanych przez oficjalny serwis turystyczny Kambodży pojawiały się zarówno krótsze, dwu- i trzydniowe trekkingi, jak i wyprawy kilkudniowe z biwakami, przeprawami przez rzeki, wizytami w wioskach oraz marszem przez bardziej odludne partie parku. Część tras prowadzi także w okolice dawnego szlaku Ho Chi Minha, więc wyprawa zyskuje nie tylko wymiar przyrodniczy, ale i historyczny.
Turystyka w tym regionie wciąż jeszcze jest nowością. Wielkość grup wycieczkowych ogranicza się tu zwykle do 8 osób, aby w miarę możliwości zminimalizować negatywny wpływ tłumów na środowisko, a jednocześnie utrzymać wysoką jakość ekoturystyki. Wędrując w mniejszej grupie łatwiej jest też zobaczyć dzikie zwierzęta.
W praktyce Virachey najlepiej planować na porę suchą, kiedy drogi dojazdowe i ścieżki są bardziej przewidywalne. W porze deszczowej park staje się jeszcze bardziej surowy: brody rzeczne są trudniejsze, marsz wolniejszy, a logistyka wyraźnie bardziej wymagająca. Dobrze traktować tę wyprawę nie jako prostą „atrakcję na jeden dzień”, lecz jako pełnoprawną ekspedycję, do której trzeba przygotować buty, zapas wody, prowiant i przewodnika znającego teren.
Kambodża | Wyprawa trekkingowa po dżungli (by Florent Lanquetin © All Rights Reserved)
Jeśli ktoś chce lepiej zrozumieć przyrodniczy kontekst tej części kraju, warto zajrzeć także do tekstu o parkach narodowych Kambodży oraz do artykułu o świętym jeziorze Yeak Laom, które leży w tej samej prowincji. Razem pokazują, że północno-wschodnia Kambodża nie kończy się na jednym trekkingu, lecz tworzy cały krajobraz pogranicza, lasów i kultur lokalnych.
Dlaczego warto zobaczyć Virachey?
Virachey nie jest najsłynniejszym parkiem narodowym Kambodży. I może dobrze. Dzięki temu wciąż daje rzadkie w Azji Południowo-Wschodniej poczucie odległości, ciszy i prawdziwej skali krajobrazu. Dla jednych będzie to przede wszystkim wyprawa przyrodnicza, dla innych spotkanie z pograniczem kultur i lasów, których nie da się zobaczyć z okna autobusu.
Największa wartość tego miejsca tkwi właśnie w jego nieoczywistości. Nie oferuje łatwego zwiedzania ani szybkiej listy „must see”, ale nagradza cierpliwość, przygotowanie i uważność. Jeśli szukasz Kambodży bardziej zielonej, surowej i mniej przewidywalnej, Park Narodowy Virachey pozostaje jednym z najmocniejszych kandydatów.
