Świat roślinny Kambodży jest niezwykle bogaty, aż 74% powierzchni kraju zajmują lasy. Na bardziej suchych obszarach w środkowej części kraju występują rozległe sawanny, zaś na obrzeżach Równiny Kambodżańskiej zachwycą nas krajobrazy pasm górskich.
Kambodża | Zachwycający świat roślinny Kambodży (by Wilfried Maehlmann)
O tym, jak wygląda roślinność Kambodży, decydują przede wszystkim monsunowy klimat, wysokość terenu i obecność wody. Inaczej wygląda środkowa część kraju z porą suchą wyraźnie odciskającą się na krajobrazie, inaczej wilgotniejsze południe i południowy zachód, a jeszcze inaczej okolice jeziora Tonle Sap, gdzie rytm roślinności wyznaczają coroczne wezbrania. Dlatego mówiąc o florze Kambodży, tak naprawdę mówimy o kilku różnych światach roślinnych.
Lasy monsunowe
W północnych rejonach kraju dominują lasy monsunowe. Jak sama nazwa wskazuje, tego typu roślinność występuje na obszarach objętych wpływami monsunów. Cechą charakterystyczną lasów tego typu jest to, że wiele ich drzew traci liście w porze suchej.
Charakterystycznym gatunkiem występującym w kambodżańskich lasach monsunowych jest damarzyk - drzewo niezwykle cenne ze względu na swe mocne drewno wykorzystywane w budownictwie i żywicę używaną w przemyśle farmaceutycznym i kosmetycznym. Spotkamy tu także drzewa sandałowe i kamforowe.
W praktyce są to często lasy dipterokarpowe, dość otwarte, miejscami niemal parkowe w odbiorze. W porze suchej stają się jaśniejsze, bardziej przejrzyste i mniej “dżunglowe”, niż wyobraża to sobie wielu turystów. Właśnie w takich krajobrazach najłatwiej zobaczyć, jak mocno flora łączy się z lokalną fauną: niższe runo, sezonowe zbiorniki wody i rozrzedzony drzewostan tworzą dobre warunki dla ssaków kopytnych, ptaków oraz wielu gatunków owadów.
Lasy równikowe
Wilgotne lasy równikowe występują głównie na południu Kambodży. Charakteryzuje je gęsta i bujna, wiecznie zielona roślinność. Najwyższe drzewa osiągają tu do 80 m wysokości.
Najpełniej taki krajobraz widać w Górach Kardamonowych i na bardziej odludnych terenach północnego wschodu, także w okolicach Parku Narodowego Virachey. To świat lian, epifitów, palm, bambusów i ogromnych drzew tworzących kilka pięter lasu naraz. Badacze wciąż trafiają tu na botaniczne niespodzianki: Fauna & Flora informowała o odkryciu w Kambodży mięsożernej dzbanecznikowatej Nepenthes holdenii, opisanej naukowo po badaniach w Górach Kardamonowych. Krótko mówiąc, kambodżańska dżungla nadal nie powiedziała ostatniego słowa.
Kambodża | Zarośla mangrowe porastają głównie morskie wybrzeża na zachodzie kraju (by hulivili )
Namorzyny
Niezwykle charakterystyczna jest roślinność występująca na kambodżańskich wybrzeżach. Porastają je przedziwne drzewa o splątanych, częściowo zanurzonych w wodzie, częściowo wystających ponad powierzchnię korzeniach. Tego typu formacje roślinne określa się mianem namorzynów lub mangrowców. Są one doskonale przystosowane do życia na obszarach regularnie zalewanych przez masy słonych wód, m.in. dzięki tzw. korzeniom oddechowym.
Nie są to przy tym jedynie “dziwne drzewa nad morzem”. Namorzyny chronią brzeg przed erozją, tłumią energię fal i działają jak naturalna strefa buforowa w czasie sztormów. Dane kambodżańskiego Ministerstwa Środowiska, oparte na FAO 2020, pokazują, że lasy mangrowe zajmowały w kraju około 58,8 tys. ha i koncentrowały się głównie w czterech prowincjach nad Zatoką Tajlandzką. Z kolei badania Fauna & Flora z rejonu Peam Krasop i Koh Kapik pokazały, że takie siedliska są ważnym schronieniem dla młodych ryb, krabów i ptaków wodnych. To pas graniczny między lądem a morzem, ale biologicznie - jeden z najcenniejszych.
Lasy bagienne
Okolice jeziora Tonle Sap porastają lasy bagienne. Występują one na wilgotnych glebach okresowo zalewanych wodą.
Ich znaczenie jest dużo większe, niż sugeruje to krótki opis. Gdy poziom wody w Tonle Sap rośnie wraz z monsunem, zalewane lasy stają się wielkim, sezonowym zapleczem życia: ryby wpływają między pnie drzew na tarło i żerowanie, a ptaki znajdują miejsca lęgowe i bezpieczne żerowiska. Mekong River Commission zwraca uwagę, że to właśnie puls wody - regularne zalewanie i odsłanianie terenu - napędza produktywność całego ekosystemu jeziora. Bez tych lasów trudniej zrozumieć, skąd bierze się niezwykłe bogactwo przyrody wokół Tonle Sap.
Palmy cukrowe
Szczególnym bogactwem świata roślinnego Kambodży są palmy cukrowe. Służą one nie tylko jako materiał budowlany (ze względu na swe trwałe i mocne drewno) i energetyczny, ale także jako podstawowy substrat do wyrobu cukru, wina i różnego rodzaju medykamentów. Brunatny cukier palmowy otrzymuje się z odparowanego soku kwiatostanów.
Palma cukrowa jest w Kambodży czymś więcej niż użyteczną rośliną. Widać ją przy drogach, na groblach oddzielających pola ryżowe i przy wiejskich domach; stała się częścią krajobrazu tak oczywistą, że łatwo przestaje się ją zauważać. A szkoda. Dokumenty kambodżańskiego urzędu własności intelektualnej przypominają, że w 2005 r. palma cukrowa została uznana za emblemat kraju królewskim dekretem. Z jej soku powstaje ceniony cukier palmowy, z liści robi się pokrycia dachowe i maty, a sam widok smukłych palm na tle pól należy do najbardziej charakterystycznych obrazów środkowej Kambodży.
Flora Kambodży a ochrona przyrody
Bogactwo kambodżańskiej flory nie jest dane raz na zawsze. Największym zagrożeniem pozostają nielegalny wyrąb, osuszanie terenów pod uprawy, fragmentacja siedlisk i presja inwestycyjna na wybrzeżu. Właśnie dlatego tak ważną rolę odgrywają parki narodowe Kambodży, rezerwaty oraz obszary chronione wokół Tonle Sap i w strefie namorzynowej. Ochrona przyrody w Kambodży nie polega wyłącznie na odgradzaniu lasu od ludzi. Coraz częściej chodzi o to, by pogodzić użytkowanie roślin, rybołówstwo, lokalne rolnictwo i zachowanie ekosystemów, od których zależy życie całych społeczności.
To zresztą najlepszy sposób patrzenia na kambodżańską florę. Nie jak na zielone tło dla świątyń i podróżniczych zdjęć, lecz jak na żywy system - związany z wodą, porą deszczową, glebą, kuchnią i codziennością mieszkańców. Dzięki temu łatwiej zrozumieć, dlaczego palmy, lasy zalewowe czy namorzyny są tu równie ważne jak najbardziej znane zabytki.
Krótkie FAQ
Jaka roślinność dominuje w Kambodży?
Najważniejsze typy roślinności to lasy monsunowe, wilgotne lasy wiecznie zielone, lasy bagienne wokół Tonle Sap, sawanny na suchszych terenach środkowej części kraju oraz namorzyny na wybrzeżu. Ich rozmieszczenie zależy głównie od opadów, długości pory suchej, wysokości terenu i obecności okresowych zalewów.
Gdzie najlepiej zobaczyć dziką florę Kambodży?
Najciekawsze miejsca to Góry Kardamonowe, północno-wschodnie prowincje z rejonem Virachey, okolice Tonle Sap oraz obszary nadmorskie z lasami mangrowymi. Każdy z tych regionów pokazuje inny fragment kambodżańskiej przyrody, więc dobrze traktować je jako uzupełniające się krajobrazy, a nie konkurencyjne atrakcje.
Dlaczego namorzyny i lasy zalewowe są tak ważne?
Bo pracują dla całego ekosystemu. Namorzyny chronią wybrzeże i są schronieniem dla młodych organizmów morskich, a lasy zalewowe Tonle Sap podtrzymują cykl życia ryb i ptaków wodnych. Gdy znikają takie siedliska, skutki szybko odczuwają nie tylko zwierzęta i rośliny, ale też ludzie utrzymujący się z połowów i pracy na wodzie.
Źródła:
- Państwa świata. Encyklopedia PWN, red. Kaczorowski B., Warszawa 2009.
- Wikipedia
- FAO | The State of Forest Management and Conservation in Cambodia
- Mekong River Commission | Tonle Sap Basin
- Fauna & Flora | New-to-science carnivorous pitcher plant discovered in Cambodia
- Cambodia IP | Kampong Speu Palm Sugar specification
