Kambodża w odróżnieniu od pozostałych państw Indochin jest jednorodna pod względem narodowościowym. Wśród mieszkańców kraju zdecydowanie dominują Khmerzy, mówiący tym samym językiem.
General Population Census of Cambodia 2019 podaje, że w kraju mieszkało 15 552 211 osób, a szacunek Banku Światowego dla 2023 roku mówi już o 17 423 880 mieszkańcach. Najważniejsze pozostaje jednak co innego: Kambodża nadal jest krajem wyraźnie khmerskim językowo i kulturowo, choć szybka urbanizacja i migracje do miast zmieniają codzienny obraz społeczeństwa.
Kambodża | Dzieci w wiejskiej szkole (by magical-world )
Najważniejsze cechy ludności Kambodży
Najkrócej można to ująć tak: większość mieszkańców Kambodży mówi po khmersku, wyznaje buddyzm i przez długi czas żyła przede wszystkim poza dużymi miastami. Dziś ten obraz wciąż jest prawdziwy, ale już nie tak nieruchomy jak dawniej. Phnom Penh i inne ośrodki miejskie przyciągają młodych ludzi, zmienia się struktura wieku, a dawne statystyki trzeba czytać razem z nowszymi danymi spisowymi.
Język khmerski
Język khmerski jest najważniejszym językiem z grupy Mon-khmer należącej do rodziny języków austroazjatyckich.
- urzędowy język Kambodży
- pismo alfabetyczno–sylabiczne
- liczba rodzimych użytkowników języka sięga 7 mln
- najstarsze zabytki się piśmiennictwa sięgają VII wieku
W praktyce oznacza to tyle, że po khmersku załatwia się niemal wszystko: sprawy urzędowe, handel na targu, rozmowę w autobusie i codzienny kontakt w rodzinie. Spis z 2019 roku pokazał, że aż 95,8% mieszkańców wskazało khmerski jako język ojczysty, więc nawet jeśli w kraju słychać wietnamski, chiński czy języki górskich mniejszości, to wspólnym kodem pozostaje właśnie język Khmerów. Jeśli chcesz zrozumieć jego zapis i budowę, zajrzyj też do tekstu Język khmerski - informacje podstawowe.
Struktura etniczna
Aż 89% ludności Kambodży stanowią Khmerowie. Wśód mniejszości narodowych spotyka się m.in. Wietnamczyków (5%), Chińczyków (3%) i Czamów (2%).
Nowsze dane spisowe pokazują ten sam kierunek, choć dokładne proporcje opisuje się dziś ostrożniej. W spisie z 2019 roku 95,8% mieszkańców podało khmerski jako język ojczysty, 0,5% wietnamski, 0,6% chiński, a 2,9% języki mniejszości etnicznych. To nie jest dokładnie to samo co deklaracja narodowości, ale dobrze pokazuje skalę przewagi kultury khmerskiej w życiu codziennym.
Warto pamiętać, że pod pojęciem „mniejszości” kryją się bardzo różne społeczności. Czamowie są kojarzeni głównie z islamem i własną tradycją historyczną, Chińczycy od pokoleń odgrywają ważną rolę w handlu, a Wietnamczycy mieszkają zwłaszcza w rejonach nadrzecznych i przygranicznych. Z kolei o większości społeczeństwa najwięcej mówi codzienny obyczaj, o którym szerzej piszemy w tekście Charakter narodowy Khmerów.
Kambodża | 85% ludności Kambodży wyznaje buddyzm (by flydime )
Religia
Dominującą religią (a raczej systemem filozoficzno-etycznym) w Kambodży jest buddyzm. Wyznaje go aż 85% mieszkańców kraju. Gdzie niegdzie spotyka się także wyznawców lokalnych wierzeń tradycyjnych (9%), islamu (2%) i religii chrześcijańskiej (1%).
W nowszych danych udział buddystów jest jeszcze wyższy. Spis z 2019 roku podaje 97% buddystów, 2% muzułmanów i 0,8% wyznawców innych religii. Dobrze pokazuje to, jak silnie świątynia, mnisi i kalendarz świąt religijnych są wtopione w zwykłe życie kraju. Nawet osoby mało religijne funkcjonują w świecie, w którym wat jest ważnym punktem odniesienia dla wsi, dzielnicy i rodziny.
To właśnie dlatego opis ludności Kambodży trudno oddzielić od opisu religii. Buddyzm nie jest tutaj dodatkiem do życia społecznego, ale jedną z jego osi. Więcej o tym tle przeczytasz w artykule Religia Kambodży.
Ile osób mieszka dziś w Kambodży?
Najtwardszy punkt odniesienia daje nadal spis powszechny z 3 marca 2019 roku: 15 552 211 mieszkańców. Z kolei Bank Światowy szacował populację Kambodży w 2023 roku na 17 423 880 osób. Różnica wynika z tego, że spis jest zdjęciem wykonanym w jednym konkretnym dniu, a szacunki międzynarodowe są aktualizowane co roku na podstawie bieżących modeli demograficznych.
Warto zwrócić uwagę także na proporcje płci. W 2023 roku Bank Światowy podawał około 8,53 mln mężczyzn i 8,89 mln kobiet, a spis 2019 wyliczał współczynnik 94,9 mężczyzny na 100 kobiet. To jedna z tych liczb, które nie rzucają się w oczy podczas podróży, ale dużo mówią o strukturze społeczeństwa, migracji i historii kraju.
Miasto i wieś
Kambodża długo była krajem zdecydowanie wiejskim i nadal w dużej mierze nim pozostaje, ale zmiany są szybkie. W 2008 roku ludność miejska stanowiła 19,5% ogółu mieszkańców. W 2019 było to już 39,4%, czyli 6 135 194 osoby. Na wsi mieszkało wtedy 9 417 017 ludzi. Innymi słowy: przewaga wsi wciąż jest wyraźna, lecz miasta rosną znacznie szybciej niż dawniej.
W statystykach migracyjnych dobrze widać ruch ze wsi do miast, zwłaszcza w grupie osób młodych i w wieku produkcyjnym. To efekt pracy w usługach, handlu, budownictwie i przemyśle odzieżowym, ale też zwykłej chęci awansu edukacyjnego. Dla przyjezdnego jest to widoczne od razu: Phnom Penh, Siem Reap czy Sihanoukville mają inne tempo, inny rytm dnia i znacznie bardziej mieszany skład społeczny niż prowincja.
Społeczeństwo młode, ale już nie bardzo młode
Kambodża nadal jest krajem relatywnie młodym, tylko nie tak młodym jak dwie dekady temu. W 2019 roku osoby w wieku 0-14 lat stanowiły 29,4% populacji, grupa 15-59 lat 61,7%, a mieszkańcy w wieku 60+ 8,9%. Mediana wieku wzrosła z 22 lat w 2008 roku do 27 lat w 2019. To spora zmiana jak na zaledwie jedną dekadę.
Z demograficznego punktu widzenia ważny jest też tzw. współczynnik obciążenia demograficznego. W 2019 roku wynosił on 62 osoby zależne na 100 osób w wieku produkcyjnym, przy czym w miastach był znacznie korzystniejszy niż na wsi. Spis zwraca również uwagę na ślad historii: w piramidzie wieku widać osłabione roczniki związane z okresem Czerwonych Khmerów i wojny domowej. Liczby nie są więc abstrakcyjne. One wciąż opowiadają historię kraju.
Co te dane mówią o Kambodży?
Jeśli patrzeć na samą statystykę, Kambodża wydaje się krajem jednorodnym. I rzeczywiście, pod względem języka, religii i dominującej kultury jest ona bardziej spójna niż wiele innych państw regionu. Gdy jednak przyjrzeć się bliżej, widać też drugą warstwę: szybkie przesuwanie się ludności do miast, rosnącą liczbę ludzi w wieku produkcyjnym i duże różnice między Phnom Penh a prowincją.
Dlatego opis ludności Kambodży nie powinien kończyć się na prostym stwierdzeniu, że „mieszkają tu Khmerzy”. To prawda, ale niepełna. Obok niej istnieją mniejszości etniczne, odrębne wspólnoty religijne, migracje wewnętrzne i zmiany pokoleniowe, które w najbliższych latach będą coraz mocniej wpływać na wygląd kambodżańskiego społeczeństwa.
