W przewodnikach dla turystów, planujących zobaczyć ruiny kambodżańskich świątyń na początku listy znajduje się zwykle Angkor Wat. Warto jednak pamiętać, że z dala od wydeptanych ścieżek istnieje wiele ukrytych skarbów, jak chociażby ruiny miasta Sambor Prei Kuk, które było centrum państwa Khmerów na długo przed Angkorem.
Kambodża | W czasach świetności na terenie miasta znajdowały się trzy duże zespoły świątynne (by panpal)
Dzisiaj Sambor Prei Kuk jest jednym z tych miejsc, które najlepiej porządkują historię Khmerów. Angkor pokazuje szczyt potęgi imperium, ale to właśnie tutaj, w dawnej Isanapurze, można zobaczyć wcześniejszy etap rozwoju państwa i sztuki świątynnej. Dlatego wpis na listę światowego dziedzictwa UNESCO z 8 lipca 2017 roku nie był tylko symbolicznym wyróżnieniem. Potwierdził, że środkowa Kambodża kryje zabytek o znaczeniu wykraczającym daleko poza lokalną ciekawostkę.
Oferty turystyczne w Kambodży były dotychczas skierowane całkowicie na Angkor. Teraz zaczyna się to powoli zmieniać. Ekoturystyka wzdłuż Mekongu albo wypoczynek na plażach Kambodży stają się coraz bardziej popularne, zaś w głębinach kambodżańskiej dżungli stopniowo otwierają się długo zapomniane pomniki kultury, jak właśnie Sambor Prei Kuk (Sambo Prey Kuk).
Niegdyś miasto to nosiło nazwę Isanapura. Ruiny zajmujące powierzchnię niemal 300 ha składają się z ponad 150 bogato zdobionych rzeźbami świątyń i wież. W czasach swojej świetności na terenie miasta znajdowały się trzy główne zespoły świątynne otoczone potężnymi murami, z których dziś zostały tylko ruiny.
Kambodża | Ruiny miasta Sambor Prei Kuk (Isanapura) (by Llamaalex)
Isanapura ze swymi świątyniami, poświęconymi hinduskim bogom: Wisznu, Brahmie i Śiwie, była politycznym, gospodarczym, kulturalnym i religijnym centrum potężnego królestwa Chenla. Jego granice sięgały na wschodzie do dzisiejszego Wietnamu, a na zachodzie do Tajlandii.
Między VII i IX wiekiem naszej ery przybywali do Isanapura politycy i kupcy z Chin. Pokonywali statkami Mekong, a potem przez Tonle Sap i bocznymi dopływami docierali aż do stolicy. Królestwo Chenla miało kontakty z całą Azją, aż po Sumatrę, Jawę i Indie.
Dlaczego wpis UNESCO z 2017 roku ma znaczenie?
Sambor Prei Kuk zostało wpisane na listę UNESCO jako „Archaeological Site of Ancient Ishanapura” podczas sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Krakowie. Dla Kambodży był to ważny moment, bo po Angkor Wat światło międzynarodowej uwagi padło na miejsce starsze o kilka stuleci i znacznie mniej oczywiste dla masowej turystyki. W praktyce wpis pomógł nie tylko w promocji regionu Kampong Thom, ale też w ochronie ruin, porządkowaniu strefy zabytkowej i budowaniu spokojniejszego modelu zwiedzania.
UNESCO doceniło przede wszystkim to, że Sambor Prei Kuk pokazuje bardzo wczesny etap architektury khmerskiej. To nie jest „mniejszy Angkor”. To osobny rozdział, związany z państwem Chenla, z okresem przejściowym między najstarszymi organizmami państwowymi regionu a późniejszym imperium angkoriańskim. Dla turysty oznacza to tyle, że ogląda tu nie tylko ruiny, ale też początek wielkiej tradycji budowlanej, którą w późniejszych wiekach rozwinęły świątynie Angkoru.
Dzisiaj z dawnej potęgi i wspaniałości pozostały tylko mury świątyń, z których wiele wygląda zadziwiająco dobrze jak na swoje 1200.
Mowa o budowlach liczących dziś mniej więcej 1200-1400 lat, wykonanych głównie z cegły, a nie z piaskowca tak typowego dla późniejszych realizacji w Angkorze. Właśnie ten materiał, razem z delikatnymi dekoracjami i spokojniejszą skalą założenia, nadaje Sambor Prei Kuk zupełnie inny charakter.
Nielicznych docierających tu dzisiaj turystów oblegają zwykle tłumy zaciekawionych miejscowych dzieci.
Kambodża | Mieszkańcy okolic Sambor Prei Kuk (by gusjer)
Jak wygląda dawny kompleks Isanapury?
Najwygodniej myśleć o Sambor Prei Kuk jako o zespole trzech głównych grup świątyń. Pierwsza to grupa północna, druga centralna, trzecia południowa. Nie chodzi jednak wyłącznie o kilka odosobnionych ruin. Całość była kiedyś dużym ośrodkiem politycznym i religijnym, wpisanym w sieć dróg wodnych i otoczonym osadami, w których mieszkali ludzie obsługujący dwór, handel i kult.
Na miejscu zwracają uwagę przede wszystkim ceglane wieże, często porośnięte zielenią, oraz dekoracje, które przetrwały w zaskakująco dobrym stanie. Sambor Prei Kuk słynie też z rzadkich ośmiobocznych świątyń, uznawanych za jedne z najbardziej charakterystycznych budowli wczesnej architektury khmerskiej. To detal, który łatwo przeoczyć na zdjęciach, ale w terenie od razu pokazuje, że nie oglądamy kopii angkoriańskich świątyń, lecz coś wcześniejszego i eksperymentalnego.
W tym właśnie tkwi siła tego miejsca. Nie imponuje rozmachem tak jak Angkor. Imponuje ciągłością historii. Spacer przez kolejne ruiny pozwala zobaczyć, jak z prostszych form wyrastały późniejsze, monumentalne założenia znane z Siem Reap. Jeżeli ktoś ma po wizycie niedosyt, dobrze zrobić sobie potem małe porównanie z tekstem 10 rzeczy, które musisz zrobić będąc w Kambodży, gdzie Sambor Prei Kuk pojawia się jako jedna z najciekawszych atrakcji dla osób chcących wyjść poza najbardziej oczywisty szlak.
Lokalizacja:
Zespół świątynny Sambor Prei Kuk znajduje się w środkowej Kambodży, po wschodniej stronie Jeziora Tonle Sap, w prowincji Kampong Thom, ok. 25 km na północny wschód od miasta stołecznego, również noszącego nazwę Kampong Thom.
Czy warto tu jechać?
Tak, zwłaszcza jeśli po Angkorze chcesz zobaczyć starszą, spokojniejszą i mniej obleganą warstwę historii Kambodży. Sambor Prei Kuk nie daje tego samego efektu monumentalności, ale daje coś innego: ciszę, więcej przestrzeni i poczucie obcowania z miejscem, które nie zostało jeszcze całkowicie podporządkowane masowej turystyce. To duży atut.
Najlepiej potraktować wyjazd tutaj nie jako konkurencję dla Angkoru, lecz jako dopełnienie. Wtedy cała historia Khmerów zaczyna układać się w logiczny ciąg: od Chenli, przez Isanapurę, aż po dojrzałe imperium angkoriańskie. I właśnie dlatego Sambor Prei Kuk zasługuje na więcej niż krótki przystanek po drodze.
Kambodza | Detale zdobnicze Sambor Prei Kuk (by panpal )
